Nhân vật lịch sử Việt Nam

Năm sinh Tân Hợi 1731 - Đinh Mùi 1787
Tỉnh thành Hải Dương
Thời kì - Trịnh - Nguyễn (1533-1788)

Danh sĩ đời Lê Hiển tông, quê làng An Lễ, huyện Đông An, tỉnh Hưng Yên (nay thuộc Hải Dương). Năm Nhâm thìn 1772, ông đỗ tiến sĩ làm Hiến sát Tham chính. Năm 1780 ông được cử đi sứ nhà Thanh (Trung Quốc) đến Nhâm dần 1782, trở về, thăng Ngự sử, tước Luyện Trạch Hầu.

Năm Ất tị 1785, ông làm Tham tụng Thượng thư bộ Hình.

Khi nghĩa quân Tây Sơn tiến binh ra Bắc Hà, ông được Nguyễn Huệ trọng nể, khen ngợi: "Ta nghe Bắc Hà nhân tài nhiều lắm, mà chỉ thấy có Trần Công Xán là ra đáng người".

Năm Đinh mùi 1787, ông bị Nguyễn Hữu Chỉnh xúi dục, nghe lời vua Lê vào Phú Xuân điều đình với nhà Tây Sơn xin chuộc đất Nghệ An. Sứ bộ do ông làm chánh sứ, Ngô Nho và Hoàng thân Lê Duy Án làm Phó sứ và các tùy viên.

Nhưng cuộc thương nghị không xong ông và cả sứ bộ bị bắt giam. Ông có đề câu đối trên tường ngục:

"Đạt đức hữu tam, túy vị năng chi nguyện học;
Tiểu tâm vô nhị, hành kì tố dã hà vưu."

Nghĩa:

Đức thường có ba điều, nếu chưa đủ, xin học.
Lòng mọn không hai, làm theo ý mình, còn oán hận gì?

Trần Văn Kỉ và Võ Văn Thụ khuyên dỗ ông qui thuận không được, tâu xin giết ông đi. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ truyền cho Đô đốc Võ Văn Nguyệt sắp đặt hai chiếc thuyền đưa sứ bộ trở về thuyền đến cửa Đan Nhai thì bị chìm ông và sứ bộ đều bi chết đuối trong tháng 4 năm Đinh mùi 1787, hưởng dương 56 tuổi.